İç Kontrol Nedir
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na göre İç Kontrol, sadece bir denetim mekanizması değil; bir kurumun hedeflerine ulaşması, kaynaklarını doğru kullanması ve risklerini yönetmesi için tasarlanmış kapsamlı bir yönetim sistemidir.
Kanunun 55. ve 56. maddelerinde tanımlanmıştır.
İÇ KONTROLÜN TANIMI (MADDE 55)
Kanun iç kontrolü; idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin;
Etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini,
Varlık ve kaynakların korunmasını,
Muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını,
Mali bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini,
sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçler ile iç denetimi kapsayan kontroller bütünü olarak tanımlar.
İÇ KONTROLÜN AMAÇLARI
-
Faaliyetlerin etkin ve verimli olması
-
Mali Raporların Güvenilirliği
-
Yürürlükteki mevzuata uyum
-
Varlıkların korunması
-
Faaliyetlerin etkin ve verimli olması, kurumun; hedeflerine ulaşma düzeyi, performansı, fayda-maliyet yapısı gibi temel faaliyet hedefleri ile ilgilidir.
-
Mali raporların güvenilirliği, mali verilerin açık ve anlaşılır bir biçimde kayıtlara alınması ve yayınlanması ile verilere kolaylıkla ulaşılabilmesi gibi konuları içerir.
-
Yürürlükteki mevzuata uyum, kurumun yürüttüğü faaliyetlerin yasal düzenlemelere uygun olmasını sağlamak üzere yapılması gereken çalışmaları içerir.
-
Varlıkların korunması ise kurumun sahip olduğu tüm varlıkların güvence altına alınmasını içerir.
-
Kontrol sistemi şu 5 ana hedefi gerçekleştirmek için kurulduğu anlaşılmaktadır.
Kaynak Yönetimi: Kamu gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerinin verimli yönetilmesi.
Mevzuata Uygunluk: Faaliyetlerin kanunlara ve düzenlemelere uygun yürütülmesi.
Yolsuzluğun Önlenmesi: Mali karar ve işlemlerde usulsüzlük ve yolsuzluğun önüne geçilmesi.
Güvenilir Bilgi: Karar alma süreçlerinde kullanılan rapor ve bilgilerin doğruluğu.
Varlıkların Korunması: İsrafın önlenmesi ve kamu mallarının korunması.
İÇ KONTROLÜN YASAL DAYANAKLARI
İç kontrol sitemine ilişkin düzenlemeleri içeren yasal mevzuat:
KAMU İÇ KONTROL SİSTEMİNİN BİLEŞENLERİ
1- Kontrol ortamı standartları
Kurumun "etik" iklimidir. Personelin dürüstlüğü, yetkinliği ve organizasyon yapısını kapsar.
-
Etik değerler ve dürüstlük.
-
Misyon, organizasyon yapısı ve görevler
-
Personelin yeterliliği ve performansı
-
Yetki devri
2- Risk değerlendirme standartları
Hedeflere ulaşmayı engelleyebilecek iç ve dış risklerin tespit edilip analiz edilmesidir.
3- Kontrol faaliyetleri standartları
Riskleri azaltmak için konulan kurallardır (Onaylar, yetkilendirmeler, mutabakatlar vb.).
-
Kontrol stratejileri ve yöntemleri
-
Prosedürlerin belirlenmesi ve belgelendirilmesi
-
Görevler ayrılığı
-
Hiyerarşik kontroller
-
Faaliyetlerin sürekliliği
-
Bilgi sistemleri kontrolleri
4- Bilgi ve iletişim standartları
Bilginin doğru kişiye, doğru zamanda ulaştırılması ve kurum içi/dışı sağlıklı iletişim.
5- İzleme standartları
Sistemin performansının sürekli izlenmesi ve eksikliklerin giderilmesi sürecidir.
İÇ KONTROLDE ROL VE SORUMLULUKLAR
İç Kontrolün etkinliğinde en büyük rolü yönetim üstlenir. İdareciler iç kontrol sisteminin etkili bir biçimde işlediğinin güvencesini verebilmek için uygun politikalar oluşturmalı ve güvence sağlamalıdırlar.
Kurumun tüm personeli görevlerini yerine getirirken belirli faaliyetlerin yerine getirilmesini amaçlar. Bu faaliyetler birimin diğer faaliyetleri ile birleşerek birim hedeflerine, birim hedefleri de bir bütün olarak kurum hedeflerine ulaşılmasını sağlar. Kurumun her seviyesinde görev alan çalışanlar, iç kontrol sisteminde kullanılacak bilgileri üretir, k.ontrolleri etkileyen faaliyetlerde bulunur. Bu nedenle tüm çalışanlar iç kontrolün bir parçasıdır ve uygulanmasından sorumludur.
-
Üst Yönetici (Rektör): Üniversitede sistemin uygulanmasını sağlayan en üst amirdir.
-
Harcama Birimleri (Daire Başkanları vb.): Kendi birimlerinde bu sistemin uygulanmasını sağlar.
-
Mali Hizmetler Birimi (Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı): Sistemin teknik altyapısını kurar ve rehberlik eder.
-
İç Denetim Birim: Sistemin etkinliğini objektif olarak değerlendirir.
